پژمان مظاهری‌پور، مستندساز شناخته‌شده و فعال عرصه میراث فرهنگی، بیش از دو دهه است که بخش اصلی فعالیت حرفه‌ای خود را صرف ثبت و روایت یافته‌های تاریخی و باستان‌شناسی ایران کرده است. آثار او ارتباطی مستقیم با کاوش‌ها، باستان‌شناسان و محوطه‌های تاریخی دارد و به‌گفته خودش، باستان‌شناسی «مغز و جوهره» میراث فرهنگی است.
مظاهری‌پور که فعالیت خود را از دهه ۸۰ آغاز کرده، انگیزه اصلی ورود به این حوزه را علاقه عمیق به تاریخ، جغرافیا و فرهنگ ایران می‌داند. او مخاطبان خود را «عامه مردمِ مشتاق شناخت وطن» معرفی می‌کند؛ گروهی که به باور او، امروز بیش از گذشته به آثار مستند اقبال نشان می‌دهند.
✨ این مستندساز با اشاره به تغییرات دو دهه اخیر در حوزه ثبت و مستندسازی محوطه‌ها می‌گوید ؛
زمانی بسیاری از مسیرها و محوطه‌های تاریخی ناشناخته بودند؛ اما امروز شبکه‌های اجتماعی و نقشه‌های آنلاین، دسترسی به اطلاعات را آسان کرده‌اند.» با این حال، او تأکید دارد بخش دشوار کار همچنان «مواجهه تخصصی با فضای تاریخی» است، زیرا هر محوطه به باستان‌شناسی با تخصص دوره مربوط نیاز دارد.
مظاهری‌پور رویکرد خود در مستندسازی را روایت علمی و دقیق یافته‌های باستان‌شناسی می‌داند و اعتقاد دارد راهنمایان گردشگری نیز باید اطلاعات را از مستندات باستان‌شناسی دریافت کنند. او هم‌چنین برخی برداشت‌های رایج درباره «میراث دیجیتال» را نادرست می‌داند و تأکید می‌کند: «بازدیدهای مجازی یا عکس‌های ۳۶۰ درجه، میراث دیجیتال نیستند؛ مستندسازی یک فرآیند مستقل و خلاقانه است.»
به گفته او، فیلم مستند «تاریخ انقضا ندارد» و برخلاف بسیاری از برنامه‌های تلویزیونی، مخاطب را به تفکر و چالش دعوت می‌کند. مظاهری‌پور، مستندسازی باستان‌شناسی را بخشی جدایی‌ناپذیر از فرآیند علمی کاوش می‌داند که می‌تواند در آینده به شکل‌گیری سایت‌های گردشگری و فضاهای آموزشی کمک کند.
او باور دارد هر کاوش باستان‌شناسی در دل خود یک «قصه» دارد و می‌تواند مبنای ساخت یک مستند باشد؛ اما یکی از مشکلات، ناآشنایی فیلم‌سازان با علم باستان‌شناسی و در مقابل، نبود دغدغه در میان برخی باستان‌شناسان برای همکاری با فیلم‌سازان است.
مظاهری‌پور در ادامه مستندهای باستان‌شناسی را در پنج دسته اصلی تقسیم می‌کند ؛
۱. مستند درباره محوطه‌های کاوش‌شده،
۲. مستند هم‌زمان با کاوش،
۳. مستند درباره باستان‌شناسان،
۴. مستند درباره دوره‌های تاریخی،
۵. مستندهای مرتبط با موضوعات جانبی باستان‌شناسی.
او این دسته‌بندی را برای معنا بخشیدن به کار ضروری می‌داند و معتقد است نبود چنین نگاه دقیقی، باعث هدررفت بودجه‌ها و تولید آثاری می‌شود که هدف مشخصی ندارند.
✨ این مستندساز در پایان با انتقاد از مدیران ارشد میراث فرهنگی می‌گوید ؛
هیچ‌یک از مدیران کلان میراث دغدغه ساخت مستندهای باستان‌شناسی را ندارند؛ در حالی که بخش زیادی از بودجه‌ها صرف تولید آثاری می‌شود که ارزش علمی ندارند.
این گزارش روایت تلاش‌های مستندسازی است که تاریخ ایران را نه‌فقط در قالب تصویر، که به‌مثابه یک مسئولیت فرهنگی دنبال می‌کند.
✍🏻 مریم کاظمی زاده- خبرنگار ايتنا
