برداشت سالانه ۴۲ میلیارد مترمکعب آب زیرزمینی در ایران، پدیده فرونشست زمین را تشدید کرده و آثار ارزشمند تاریخی از جمله تخت جمشید، نقش رستم، میدان نقش جهان و مسجد جامع اصفهان را با خطر جدی مواجه ساخته است.
به گزارش ایتنا / تور نیوز و به نقل از صدای میراث ؛ برداشت گسترده از منابع آب زیرزمینی و تشدید پدیده فرونشست زمین، به یکی از جدیترین تهدیدها برای میراث جهانی ایران تبدیل شده است؛ تهدیدی که اکنون آثار تاریخی ثبتشده در یونسکو را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
بر اساس گزارشهای موجود، برداشت سالانه حدود ۴۲ میلیارد مترمکعب آب زیرزمینی در ایران، موجب کاهش سطح منابع آبی و ناپایداری زمین در مناطق مختلف شده و پایههای برخی از ارزشمندترین محوطههای تاریخی کشور را با خطر مواجه کرده است. ایران در رتبهبندی سال ۲۰۲۴ از نظر میانگین فرونشست زمین، در جایگاه دوم جهان قرار دارد و این پدیده در یک میلیون هکتار از دشتهای کشور رخ داده است .
آسیب به تخت جمشید و نقش رستم
یکی از نگرانکنندهترین نمونهها، دشت مرودشت در نزدیکی تخت جمشید و نقش رستم است. شکافهای عمیق ایجادشده در این دشت، پایههای این محوطههای باستانی را که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاند، تهدید میکند . تخت جمشید که از سال ۱۹۷۹ در یونسکو به ثبت رسیده، در معرض خطر ناشی از ناپایداری زمین ناشی از کاهش سطح آبهای زیرزمینی قرار دارد .
اصفهان در معرض خطر
خشکی زایندهرود و فرونشست زمین در اصفهان، نگرانیهای جدی برای میدان نقش جهان و مسجد جامع اصفهان ایجاد کرده است. میدان نقش جهان که در سال ۱۹۷۹ به عنوان یکی از نخستین آثار ایران در فهرست میراث جهانی ثبت شده، اکنون با تهدید فرونشست مواجه است . همچنین مسجد جامع اصفهان که در سال ۲۰۱۲ به ثبت جهانی رسیده، به دلیل کاهش منابع آب زیرزمینی و خشکی زایندهرود، با خطر آسیبپذیری بیشتری روبهرو شده است .
یزد؛ بحران قناتها
در استان یزد، کاهش منابع آب زیرزمینی و خشکسالیهای پیدرپی، قناتها و باغهای تاریخی این شهر را که از جاذبههای گردشگری ارزشمند هستند، با چالش جدی مواجه کرده است. قناتهای یزد که به عنوان یکی از شاهکارهای مهندسی آبیاری در جهان شناخته میشوند، به دلیل برداشت بیرویه آب و کاهش سطح سفرههای زیرزمینی، در معرض خشک شدن و نابودی قرار دارند.
چالش فرونشست در مناطق تاریخی
فرونشست زمین که در نتیجه برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی رخ میدهد، باعث ایجاد شکافهای عمیق، تخریب ساختمانها و آسیب به زیرساختهای تاریخی میشود . این پدیده در دشتهای حاصلخیز کشور که بسیاری از آثار تاریخی در آنها واقع شدهاند، به یک بحران جدی تبدیل شده است .
کارشناسان و فعالان حوزه میراث فرهنگی بر ضرورت مدیریت منابع آب، اصلاح الگوی کشت و جلوگیری از برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی برای حفظ این میراث جهانی تأکید دارند. در غیر این صورت، ممکن است شاهد تخریب غیرقابلجبران این آثار ارزشمند باشیم.







