✍🏻 فاطمه دکامینی | خبرنگار و دبیر حوزه اطلاعات، آمار و پژوهش های تخصصی گردشگری و هتلداری ایتنا
وقتی از «هتل سبز» سخن میگوییم، معمولاً تصویر پنلهای خورشیدی، شیرهای آب کممصرف، کارتهای الکترونیکی و سطلهای تفکیک زباله در ذهن شکل میگیرد. اما پشت همه این تجهیزات، یک پرسش بنیادی وجود دارد: هر اتاق هتل، برای هر شب اقامت، چه میزان گاز گلخانهای وارد جو میکند؟
پاسخ به این پرسش، صرفاً یک عدد برای گزارشهای زیستمحیطی نیست؛ بلکه میتواند به شاخصی راهبردی برای مدیریت هزینه، ارتقای بهرهوری، جذب گردشگر و سنجش واقعی عملکرد هتلها تبدیل شود. هتلی که میزان انتشار خود را نمیداند، عملاً نمیتواند ادعا کند که سبز، پایدار یا حتی کممصرف است.
ردپای کربن یک اتاق هتل، مجموع انتشار مستقیم و غیرمستقیم گازهای گلخانهای ناشی از ارائه خدمات به مهمان است. این انتشار فقط به مصرف برق اتاق محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از فعالیتها را دربرمیگیرد:
1. برق مصرفشده برای روشنایی، سرمایش، گرمایش و تجهیزات؛ 2. سوخت مصرفی موتورخانه، دیگهای بخار و سامانههای پشتیبان
3. مصرف آب و انرژی مورد نیاز برای تصفیه و انتقال آن
4.شستوشوی ملحفهها، حولهها و لباسهای کارکنان
5. مواد غذایی مصرفشده در رستوران و صبحانه
6. تولید و دفع پسماند
7. مواد شوینده، اقلام یکبارمصرف و لوازم بهداشتی
8. حملونقل کارکنان، مهمانان و کالاهای مورد نیاز هتل
9. انتشار ناشی از ساختوساز و نگهداری ساختمان.
بنابراین، شاخص دقیقتر نه «مصرف انرژی اتاق»، بلکه انتشار به ازای هر اتاقِ اشغالشده در هر شب است. این تفکیک اهمیت زیادی دارد؛ چراکه اتاق خالی نیز ممکن است برق، سرمایش، گرمایش و خدمات نظافتی دریافت کند، اما انتشار آن نباید با اتاقی که میزبان یک یا چند مهمان است، یکسان محاسبه شود.
چرا یک عدد ثابت برای همه هتلها وجود ندارد؟
میزان انتشار کربن هر اتاق به عوامل متعددی وابسته است: اقلیم، نوع ساختمان، منبع انرژی، درجه هتل، میزان اشغال، نوع سیستم گرمایش و سرمایش، شدت خدمات، الگوی شستوشو و حتی عادات مسافران.
هتلی در منطقهای گرم و مرطوب، انرژی بیشتری برای سرمایش و رطوبتزدایی مصرف میکند. در مقابل، هتلی در منطقهای سرد ممکن است بخش عمده انرژی خود را صرف گرمایش کند. همچنین یک هتل لوکس با استخر، مجموعه اسپا، رستورانهای متعدد و خدمات ۲۴ساعته، طبیعتاً الگوی انتشار متفاوتی از یک هتل اقتصادی خواهد داشت.
به همین دلیل، مقایسه دو هتل تنها بر اساس میزان کل مصرف انرژی، گمراهکننده است. شاخص معتبر باید دستکم بر مبنای این واحدها گزارش شود:
کیلوگرم معادل دیاکسیدکربن به ازای هر اتاقِ اشغالشده در هر شب
در برخی گزارشها نیز از شاخص «انتشار به ازای هر مهمان در هر شب» استفاده میشود. هر دو شاخص مفیدند، اما باید روش محاسبه، دامنه دادهها و عوامل لحاظشده بهطور شفاف اعلام شود.
سه لایه انتشار در هتلداری
برای محاسبه حرفهای ردپای کربن، میتوان انتشار هتل را در سه محدوده بررسی کرد.
– محدوده نخست؛ انتشار مستقیم بخش شامل سوختی است که هتل مستقیماً مصرف میکند؛ مانند گاز طبیعی در موتورخانه، گازوئیل ژنراتور یا سوخت خودروهای متعلق به هتل. اندازهگیری این بخش معمولاً سادهتر است، زیرا اطلاعات آن در قبضها و سوابق خرید سوخت وجود دارد.
– محدوده دوم؛ انتشار ناشی از انرژی خریداریشده برق خریداریشده از شبکه، مهمترین جزء این بخش است. اگر برق یک منطقه عمدتاً از نیروگاههای فسیلی تأمین شود، هر کیلوواتساعت مصرفی، انتشار بیشتری به همراه خواهد داشت…..
در مقابل، هتلی که بخشی از برق خود را از پنل خورشیدی یا قرارداد انرژی تجدیدپذیر تأمین میکند، میتواند شدت انتشار خود را کاهش دهد.
– محدوده سوم؛ زنجیره تأمین و خدمات غیرمستقیم این بخش پیچیدهتر اما بسیار مهمتر است. انتشار ناشی از تولید و حمل مواد غذایی، شستوشوی بیرون از هتل، خرید مبلمان، تولید بطریهای پلاستیکی، رفتوآمد مهمانان و دفع پسماند، در این محدوده قرار میگیرد.
بسیاری از هتلها فقط برق و گاز را گزارش میکنند و سایر موارد را نادیده میگیرند. چنین گزارشی ممکن است از نظر حسابداری قابل قبول باشد، اما تصویر کاملی از اثر اقلیمی هتل ارائه نمیدهد.
فناوری؛ ابزار اندازهگیری، نه ویترین سبز
فناوری میتواند اندازهگیری ردپای کربن را از یک فرآیند دستی و پرخطا به سامانهای پیوسته و هوشمند تبدیل کند. کنتورهای تفکیکی، حسگرهای اینترنت اشیا، سامانه مدیریت ساختمان و داشبوردهای تحلیلی میتوانند مشخص کنند که کدام طبقه، اتاق یا بخش هتل بیشترین انرژی را مصرف میکند. با استفاده از این دادهها میتوان:
۱. سرمایش و گرمایش را متناسب با میزان اشغال تنظیم کرد؛
۲. روشنایی اتاق های خالی را بهصورت خودکار کاهش داد؛
۳. نشتی آب و افت غیرعادی مصرف را شناسایی کرد؛
۴. زمان مناسب شستوشوی حوله و ملحفه را مدیریت کرد
۵. مصرف انرژی آشپزخانه، رختشویی و موتورخانه را جداگانه سنجید؛
۶. هزینه و انتشار هر خدمت را محاسبه کرد
۷. اثر اقدامات اصلاحی را پیش و پس از اجرا مقایسه کرد.
هوش مصنوعی نیز میتواند با تحلیل دادههای آبوهوایی، میزان اشغال و الگوی مصرف، تقاضای انرژی را پیشبینی کند. با این حال، هیچ الگوریتمی نمیتواند جایگزین داده معتبر شود. اگر هتل کنتور تفکیکی نداشته باشد یا اطلاعات آن ناقص باشد، هوشمندسازی صرفاً ظاهری فناورانه به یک مدیریت سنتی خواهد داد.
کاهش ردپا از کجا آغاز میشود؟
کاهش انتشار کربن الزاماً با پروژههای پرهزینه آغاز نمیشود. نخستین گام، ایجاد نظام اندازهگیری و تعیین خط پایه است. پس از آن، هتل میتواند اقدامات زیر را در اولویت قرار دهد:
۱. بهینهسازی موتورخانه و سامانههای سرمایش و گرمایش؛
۲. عایقکاری پوسته ساختمان و اصلاح درزهای پنجرهها؛
۳. استفاده از تجهیزات کممصرف و کنترل هوشمند روشنایی؛
۴. نصب کنتورهای تفکیکی برای طبقات و بخشهای مختلف؛
۵. کاهش شستوشوی غیرضروری حوله و ملحفه؛
۶. حذف تدریجی اقلام یکبارمصرف پلاستیکی؛
۷. خرید مواد غذایی محلی و کاهش دورریز غذا؛
۸. استفاده از انرژی خورشیدی در بخشهایی که توجیه فنی و اقتصادی دارند؛
۹. آموزش کارکنان و مشارکت دادن مهمانان در برنامههای کاهش مصرف؛
۱۰. گزارشدهی سالانه و قابل راستیآزمایی درباره انتشار و مصرف منابع.
نکته کلیدی آن است که هیچ اقدام سبزی نباید صرفاً به تبلیغات محدود شود. نصب چند پنل خورشیدی، بدون اندازهگیری عملکرد کل ساختمان، نمیتواند یک هتل را سبز کند.
ایران؛ فرصتها و موانع
در ایران، محاسبه ردپای کربن هتلها با چند مانع جدی روبهروست: نبود استاندارد واحد برای گزارشدهی، کمبود کنتورهای تفکیکی، تفاوت کیفیت دادهها، یارانهای بودن بخشی از حاملهای انرژی و ضعف پیوند میان سیاستهای گردشگری و سیاستهای اقلیمی.
با این حال، شرایط کشور فرصتهای مهمی نیز ایجاد کرده است. شدت بالای مصرف انرژی در بسیاری از ساختمانها، تابش مناسب خورشید در بخش بزرگی از کشور، بحران آب و افزایش هزینههای نگهداری، همگی نشان میدهند که هتل سبز فقط یک دغدغه محیطزیستی نیست؛ بلکه موضوعی اقتصادی و حتی امنیتی است.
در شهرهای گردشگری و مناطق کمآب، کاهش مصرف آب و انرژی میتواند مستقیماً به تداوم فعالیت هتل کمک کند. هتلی که در برابر قطعی برق، کمبود آب و افزایش هزینه سوخت آسیبپذیر است، حتی اگر از نظر تعداد ستارهها لوکس باشد، از منظر آیندهنگری پایدار نیست.
هتل سبز، هتلی نیست که فقط از رنگ سبز در تبلیغات خود استفاده کند؛ هتلی است که بتواند مصرف و انتشار خود را اندازهگیری، کاهش و بهصورت شفاف گزارش کند. در نهایت، پرسش اصلی صنعت هتلداری آینده این نخواهد بود که «چند ستاره هستید؟» بلکه این خواهد بود:
برای هر شب اقامت یک مهمان، چه میزان از منابع زمین را مصرف و چه مقدار کربن تولید میکنید؟
پاسخ دقیق به همین پرسش، میتواند آغاز واقعی گذار از هتلداری پرمصرف به هتلداری پایدار باشد.
